Sống ở Mỹ với ngân sách hạn chế là hoàn cảnh của phần lớn du học sinh, không phải trường hợp cá biệt. Nhưng có một khác biệt lớn giữa tiết kiệm đúng chỗ và tiết kiệm bừa, và khác biệt đó chỉ lộ ra sau vài tháng.
Nhóm nên cắt: cắt là tiết kiệm thật
Ăn ngoài. Khoản có biên độ lớn nhất. Một bữa ngoài cộng thuế và tiền boa đắt gấp nhiều lần bữa tự nấu. Nấu theo lô vào cuối tuần, chia hộp, cấp đông. Cách này tiết kiệm cả tiền lẫn thời gian trong tuần.
Cà phê mua ngoài hằng ngày. Nghe nhỏ, nhưng nhân với ba trăm ngày thì không nhỏ. Một bình pha ở nhà mang theo giải quyết được.
Sách giáo trình mua mới. Thuê, mua bản cũ, mua bản điện tử, mượn thư viện, hỏi khoá trước. Nhiều giảng viên cho biết bản in cũ hơn vẫn dùng được nếu được hỏi.
Các gói đăng ký không dùng tới. Dịch vụ xem phim, nghe nhạc, phần mềm. Rà lại mỗi học kỳ; nhiều dịch vụ có gói sinh viên rẻ hơn hẳn, và trường thường đã mua sẵn một số phần mềm cho sinh viên dùng miễn phí.
Nhà ở. Khoản lớn nhất nên cũng là chỗ tiết kiệm được nhiều nhất: ở ghép thay vì ở riêng, chọn khu xa trung tâm hơn một chút nếu đi lại được.
Đồ dùng mua mới. Bàn ghế, đồ bếp, xe đạp, màn hình máy tính. Mua lại từ sinh viên tốt nghiệp hoặc ở cửa hàng đồ cũ.
Nhóm không nên cắt: cắt là trả giá
Bảo hiểm y tế. Phần lớn trường bắt buộc, nên thường không cắt được, và đó là điều tốt. Một lần cấp cứu ở Mỹ không có bảo hiểm có thể tốn hơn cả năm học phí. Đây là khoản đắt nhất trong danh sách nếu cắt nhầm.
Khám khi có vấn đề sức khoẻ. Tâm lý chờ cho qua rất phổ biến ở du học sinh vì ngại chi phí và ngại thủ tục. Nhưng phòng y tế của trường thường đã nằm trong phí bạn đã trả, và chữa sớm rẻ hơn chữa muộn ở mọi nghĩa.
Ăn uống đủ chất. Tiết kiệm bằng cách ăn mì gói triền miên là vay của sức khoẻ để trả cho ví tiền. Nấu ăn từ nguyên liệu tươi vừa rẻ hơn đồ chế biến sẵn vừa tốt hơn.
Sưởi trong mùa đông. Ở vùng lạnh, cắt sưởi quá tay dẫn tới ốm và tới rủi ro vỡ đường ống nước, mà sửa ống thì đắt hơn nhiều so với hoá đơn sưởi.
Đi lại an toàn về đêm. Đi bộ một quãng dài trong đêm ở khu vực không quen để tiết kiệm tiền xe là đánh đổi sai. Nhiều trường có dịch vụ xe đưa về miễn phí vào buổi tối; nên biết số của dịch vụ đó.
Một khoản cho đời sống xã hội. Cắt sạch khoản này để tiết kiệm dẫn tới cô lập, và cô lập ảnh hưởng tới cả việc học. Không cần nhiều, nhưng không nên bằng không.
Về nhà khi có việc hệ trọng. Vé máy bay gấp đắt, nhưng có những dịp không quay lại được.
Ba thói quen giúp nhiều hơn mọi mẹo
- Ghi chi tiêu trong hai tháng đầu. Không cần duy trì mãi. Hai tháng đủ để biết tiền thật sự đi đâu, và kết quả thường khác hẳn dự đoán.
- Tách tài khoản. Một tài khoản cho khoản cố định gồm nhà và hoá đơn, một cho chi tiêu hằng ngày. Nhìn số dư là biết mình đang ở đâu mà không cần tính toán.
- Đặt một hạn mức tuần thay vì hạn mức tháng. Hạn mức tháng dễ vỡ ở tuần cuối; hạn mức tuần cho phép điều chỉnh sớm.
Dấu hiệu cần điều chỉnh sớm
- Ba tháng liên tiếp phải xin thêm tiền nhà.
- Dùng thẻ tín dụng cho chi tiêu thiết yếu và chỉ trả mức tối thiểu. Lãi thẻ tín dụng ở Mỹ rất cao và đây là cái bẫy nợ phổ biến nhất với sinh viên.
- Bỏ bữa hoặc bỏ khám bệnh vì lý do tiền.
- Nhận việc làm không phép vì túng. Rủi ro pháp lý ở đây lớn hơn nhiều so với khoản tiền kiếm được.
Gặp các dấu hiệu này thì việc cần làm không phải là tiết kiệm chặt hơn mà là đổi cấu trúc: tìm chỗ ở rẻ hơn, xin một vị trí làm việc trong trường, nói chuyện với văn phòng hỗ trợ sinh viên về các quỹ khẩn cấp. Nhiều trường có quỹ hỗ trợ sinh viên gặp khó khăn đột xuất, và rất ít sinh viên quốc tế biết tới.
Một điều nên nói ra
Sống tiết kiệm ở một nơi mà bạn bè xung quanh chi tiêu thoải mái hơn là chuyện mệt về mặt tinh thần, không chỉ về mặt tài chính. Nói thẳng với bạn bè rằng mình đang cân đối ngân sách thường dễ hơn nhiều so với việc liên tục viện cớ, và phần lớn người sẽ hiểu vì rất nhiều sinh viên ở Mỹ cũng đang làm đúng như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Khoản nào cắt được nhiều tiền nhất?
Nhà ở và ăn ngoài. Nhà ở chiếm quanh một nửa chi tiêu nên ở ghép hoặc chọn khu xa hơn tiết kiệm được nhiều nhất; ăn ngoài là khoản có biên độ lớn nhất theo hành vi.
Có nên bỏ bảo hiểm y tế để tiết kiệm không?
Không. Phần lớn trường bắt buộc, và một lần cấp cứu không có bảo hiểm ở Mỹ có thể tốn hơn cả năm học phí.
Vì sao không nên cắt hết khoản cho đời sống xã hội?
Vì nó dẫn tới cô lập, và cô lập ảnh hưởng tới cả việc học. Không cần nhiều nhưng không nên đặt bằng không, vì ngân sách bằng không thì tháng nào cũng vỡ kế hoạch.
Dùng thẻ tín dụng cho chi tiêu hằng ngày có sao không?
Nguy hiểm nếu chỉ trả mức tối thiểu, vì lãi thẻ tín dụng ở Mỹ rất cao. Đây là cái bẫy nợ phổ biến nhất với sinh viên.
Khi ngân sách vỡ liên tục thì nên làm gì?
Đổi cấu trúc thay vì siết chi: tìm chỗ ở rẻ hơn, xin vị trí làm việc trong trường, và hỏi văn phòng hỗ trợ sinh viên về quỹ hỗ trợ khó khăn đột xuất mà nhiều trường có.
