Nhờ giúp đỡ trong cộng đồng: cách hỏi và cách trả lại

Cộng đồng người Việt ở Mỹ nhìn chung sẵn lòng giúp người mới, vì hầu hết đều từng ở vị trí đó. Nhưng có những cách hỏi làm người ta muốn giúp và những cách làm người ta lảng đi.

Khác biệt không nằm ở nội dung mà ở vài chi tiết.

Tự làm phần mình trước

Quy tắc ngầm trong mọi cộng đồng: người ta sẵn lòng giúp người đã cố gắng, và ngại giúp người chưa tự tìm gì.

Trước khi hỏi, dành mười phút:

• Tìm trên trang chính thức của trường.
• Tìm trong nhóm xem đã có ai hỏi câu này chưa. Phần lớn nhóm đều có chức năng tìm kiếm và phần lớn câu hỏi phổ biến đã được trả lời nhiều lần.
• Hỏi văn phòng sinh viên quốc tế nếu là chuyện giấy tờ.

Sau đó hỏi phần còn lại, và nói rõ mình đã tìm những gì. Câu như em đã đọc trang này và hỏi văn phòng rồi nhưng vẫn chưa rõ chỗ này cho thấy bạn nghiêm túc và gần như luôn nhận được câu trả lời tốt.

Hỏi cụ thể

Câu hỏi càng hẹp thì càng dễ trả lời:

• Thay vì hỏi cho em xin kinh nghiệm thuê nhà, hãy hỏi khu này với khu kia thì khu nào an toàn hơn cho nữ đi về buổi tối.
• Thay vì hỏi ngành em có dễ xin việc không, hãy hỏi anh chị học ngành này khoá trước thực tập ở đâu.
• Thay vì hỏi nên mua xe gì, hãy nói ngân sách và nhu cầu rồi hỏi hai ba lựa chọn cụ thể.

Câu hỏi rộng buộc người trả lời phải viết một bài dài, và phần lớn sẽ bỏ qua vì họ cũng bận.

Ba việc nên tránh

• Nhắn riêng cho nhiều người cùng một câu. Trong cộng đồng nhỏ, mọi người biết nhau, và chuyện này lộ ra rất nhanh.
• Hỏi rồi im lặng. Người ta bỏ thời gian trả lời thì nên phản hồi, dù chỉ là một câu cảm ơn và cho biết bạn đã làm theo hay chưa.
• Nhờ những việc vượt mức hợp lý với người mới quen: mượn tiền, nhờ đứng tên bảo lãnh hợp đồng thuê nhà, nhờ chở đi lại thường xuyên. Những việc này chỉ nên nhờ khi đã thân thật, và nên có sự rõ ràng.

Về chuyện tiền bạc

Đây là chỗ hay làm hỏng quan hệ trong cộng đồng đồng hương.

• Có người chở đi thì đề nghị chia tiền xăng. Họ có thể từ chối, nhưng đề nghị là phép lịch sự cần có.
• Ở nhờ thì góp tiền ăn hoặc mua đồ, kể cả khi chủ nhà nói không cần.
• Mua bán trong nhóm thì rõ ràng như với người lạ: thống nhất giá, xem hàng, có biên nhận nếu giá trị lớn.
• Vay mượn thì ghi rõ số tiền và thời hạn, dù là bạn thân. Rất nhiều quan hệ trong cộng đồng du học sinh đổ vỡ vì một khoản vay không nói rõ.

Cách trả lại

Người giúp bạn hiếm khi mong bạn trả lại cho họ. Cách trả lại được mong đợi là giúp người tới sau.

Cụ thể, từ năm thứ hai:

• Trả lời câu hỏi của tân sinh viên trong nhóm.
• Ra sân bay đón một người mới.
• Cho lại đồ khi bạn chuyển đi hoặc tốt nghiệp, thay vì vứt.
• Chia sẻ thông tin thực tập và việc làm cho khoá sau.

Đây là cơ chế duy trì cả cộng đồng, và nó chỉ chạy được nếu mỗi thế hệ đều làm phần của mình.

Khi bạn là người được nhờ

Bạn cũng sẽ sớm ở vị trí này. Vài điều giúp giữ cân bằng:

• Được phép nói không. Bạn cũng đang học và đi làm. Từ chối rõ ràng và nhẹ nhàng tốt hơn nhận rồi không làm được.
• Chỉ đường thay vì làm hộ với các việc người ta tự làm được. Bạn giúp họ tự lập, và bạn không kiệt sức.
• Với việc liên quan tới giấy tờ và pháp lý, đừng tư vấn dựa trên trường hợp của mình. Chỉ họ tới văn phòng sinh viên quốc tế. Mỗi hồ sơ một khác, và lời khuyên sai trong lĩnh vực này gây hậu quả thật.

Một điều nên nhớ

Nhờ giúp đỡ không phải là làm phiền. Gần như mọi người trong cộng đồng đều từng được ai đó giúp trong những tháng đầu, và phần lớn sẵn lòng làm điều tương tự.

Điều duy nhất cần là hỏi cho đúng cách, và nhớ phần của mình khi tới lượt.

Câu hỏi thường gặp