Đây là chủ đề ít khi được nói thẳng trong các bài hướng dẫn du học, nhưng nó có thật. Sinh viên gặp khó khăn tài chính, có người quen giới thiệu một công việc trả tiền mặt, và nhận vì nghĩ chuyện nhỏ.
Bài này nói rõ vì sao chuyện đó không nhỏ, và quan trọng hơn, nói về những lối ra hợp pháp mà nhiều người không biết mình có.
Quy tắc cơ bản
Diện F-1 cho phép làm việc trong phạm vi hẹp:
- Trong khuôn viên trường theo giới hạn giờ, không cần xin phép riêng.
- Ngoài khuôn viên chỉ khi có phép, theo diện thực tập gắn với chương trình học hoặc thực tập sau tốt nghiệp, và phải được chấp thuận trước khi bắt đầu.
Mọi công việc ngoài hai phạm vi này đều là làm việc không phép, bất kể trả bằng gì.
Những hình thức hay bị hiểu nhầm là được phép
- Trả bằng tiền mặt. Không có giấy tờ không có nghĩa là không phải làm việc.
- Làm cho người quen, làm giúp, làm thời vụ vài buổi. Có trả công thì vẫn là làm việc.
- Làm từ xa cho công ty ở nước khác trong lúc đang ở Mỹ. Đây là vùng phức tạp và tuỳ hoàn cảnh; không nên tự suy mà phải hỏi.
- Bán hàng trực tuyến, làm nội dung có doanh thu, nhận hợp đồng tự do. Nếu tạo ra thu nhập từ hoạt động của bạn khi đang ở Mỹ thì cần xem xét kỹ.
- Thực tập không lương. Nghe như không phải việc làm, nhưng vẫn có thể cần xin phép, và luật lao động Mỹ cũng có quy định riêng về thực tập không lương.
Nguyên tắc an toàn: không chắc thì hỏi văn phòng sinh viên quốc tế trước. Họ tư vấn miễn phí, họ giữ kín, và câu hỏi của bạn không phải là câu hỏi lạ.
Hậu quả
Đây là phần cần nói thẳng, vì nó nặng hơn nhiều so với một khoản phạt:
- Mất tình trạng cư trú hợp lệ. Đây là hậu quả trực tiếp, và nó xảy ra ngay chứ không cần ai phát hiện.
- Ảnh hưởng tới mọi hồ sơ di trú sau này. Xin gia hạn, xin chuyển diện, xin thực tập sau tốt nghiệp, xin thị thực lao động, xin thường trú, và cả việc xin thị thực du lịch nhiều năm sau. Các mẫu đơn đều hỏi về việc này.
- Không sửa lại được bằng cách giải thích. Khác với một lỗi hành chính có thể khắc phục, đây là vấn đề để lại dấu trong hồ sơ.
- Bạn không có quyền lợi lao động nào. Bị quỵt lương, bị đối xử tệ, bị tai nạn lao động thì không có nơi nào để đòi, vì chính bạn cũng đang vi phạm. Người thuê lao động không phép biết rất rõ điều này và đôi khi lợi dụng nó.
Đặt cạnh khoản thu nhập vài trăm đô la mỗi tháng, phép so này không cân bằng ở bất kỳ góc nhìn nào.
Các lối ra hợp pháp
Phần quan trọng nhất của bài. Khi túng, đây là những việc nên làm trước:
- Tìm việc trong khuôn viên trường. Hợp pháp ngay, không cần xin phép. Nhiều vị trí trống giữa học kỳ khi người khác nghỉ. Kiểm cổng việc làm của trường hằng tuần.
- Quỹ hỗ trợ khẩn cấp của trường. Rất nhiều trường có quỹ dành cho sinh viên gặp khó khăn đột xuất, cấp không hoàn lại, thủ tục đơn giản. Rất ít sinh viên quốc tế biết tới. Hỏi văn phòng công tác sinh viên.
- Ngân hàng thực phẩm của trường. Nhiều trường có kho thực phẩm miễn phí cho sinh viên, không hỏi lý do. Dùng nó là chuyện bình thường ở Mỹ và không có gì đáng ngại.
- Xin xem xét lại gói hỗ trợ tài chính. Nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi sau khi nhập học, nhiều trường có quy trình xét lại. Cần đơn kèm giấy tờ.
- Đổi cấu trúc chi phí. Chuyển sang chỗ ở rẻ hơn, bỏ gói ăn nếu được phép, giảm số tín chỉ trong giới hạn cho phép sau khi đã xin ý kiến.
- Nói chuyện với văn phòng sinh viên quốc tế. Họ có thể không có tiền cho bạn, nhưng họ biết hết các nguồn hỗ trợ trong trường và biết cái nào áp dụng được cho sinh viên quốc tế.
Nếu người thuê nói không sao đâu
Người thuê lao động không phép thường trấn an rằng ai cũng làm vậy và không ai kiểm. Có hai điều cần nhớ:
Thứ nhất, rủi ro không nằm ở phía họ. Nếu có chuyện, hậu quả rơi vào tình trạng cư trú của bạn, không phải của họ.
Thứ hai, hậu quả không đến ngay mà đến vào lúc bất tiện nhất: khi bạn nộp hồ sơ xin thực tập sau tốt nghiệp, khi công ty làm hồ sơ bảo lãnh, khi bạn xin gia hạn. Nhiều năm sau.
Một điều nên nói
Khó khăn tài chính khi du học không phải chuyện hiếm và không phải chuyện đáng xấu hổ. Cái đáng tiếc là nhiều người chịu đựng im lặng rồi chọn một lối ra gây hại lâu dài, trong khi những lối ra hợp pháp vẫn đang mở và miễn phí.
Bước đầu tiên luôn là gõ cửa văn phòng sinh viên quốc tế. Đó là công việc của họ, và họ đã gặp hoàn cảnh của bạn nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên F-1 được làm việc ở đâu?
Trong khuôn viên trường theo giới hạn giờ mà không cần xin phép riêng, và ngoài khuôn viên chỉ khi có phép theo diện thực tập gắn với chương trình học hoặc thực tập sau tốt nghiệp.
Làm trả tiền mặt cho người quen có tính là làm việc không?
Có. Không có giấy tờ không có nghĩa là không phải làm việc. Mọi công việc có trả công ngoài phạm vi được phép đều là làm việc không phép.
Hậu quả của làm việc không phép là gì?
Mất tình trạng cư trú hợp lệ ngay lập tức, và ảnh hưởng tới mọi hồ sơ di trú sau này gồm gia hạn, chuyển diện, thực tập sau tốt nghiệp và thị thực lao động.
Gặp khó khăn tài chính thì có nguồn hỗ trợ hợp pháp nào?
Việc làm trong khuôn viên trường, quỹ hỗ trợ khẩn cấp của trường, ngân hàng thực phẩm cho sinh viên, và quy trình xin xem xét lại gói hỗ trợ tài chính khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
Làm từ xa cho công ty ở nước khác có được không?
Đây là vùng phức tạp và tuỳ hoàn cảnh cụ thể. Không nên tự suy mà phải hỏi văn phòng sinh viên quốc tế trước khi nhận.
