Thu nhập ngoài lương: học bổng, trợ cấp nghiên cứu và giải thưởng

Tiền bạn nhận ở Mỹ không chỉ có lương. Học bổng, trợ cấp nghiên cứu, giải thưởng cuộc thi, tiền hỗ trợ đi hội nghị đều là các khoản khác nhau, và chúng được xử lý khác nhau cả về thuế lẫn về quy định làm việc.

Quy định thuế thay đổi theo năm; bài này mô tả bộ khung, và bộ phận tài chính của trường là nơi trả lời cho trường hợp cụ thể của bạn.

Học bổng: phần miễn thuế và phần chịu thuế

Đây là phân biệt quan trọng nhất và ít người biết. Một khoản học bổng có thể chia làm hai phần:

• Phần dùng cho học phí và các khoản bắt buộc của trường: thường miễn thuế.
• Phần dùng cho ăn ở, đi lại, chi phí cá nhân: thường chịu thuế.

Nghĩa là một gói học bổng toàn phần bao cả ăn ở thì phần bao ăn ở là thu nhập chịu thuế, và bạn có thể phải nộp thuế trên khoản đó dù chưa từng thấy tiền mặt.

Đây là lý do nhiều nghiên cứu sinh ngạc nhiên khi nhận giấy tổng kết thuế đầu năm: khoản ghi trong đó lớn hơn số tiền họ thực nhận.

Trợ cấp trợ giảng và trợ lý nghiên cứu

Khác với học bổng thuần tuý, đây là tiền công cho công việc. Vì vậy:

• Là thu nhập chịu thuế, được khấu trừ ngay khi trả.
• Tính vào giới hạn giờ làm việc.
• Cần có số an sinh xã hội.
• Người nước ngoài phi cư trú về thuế thường không phải đóng thuế an sinh xã hội trên khoản này.

Phần miễn học phí đi kèm các vị trí này thường được xử lý như phần học phí của học bổng, tức miễn thuế.

Giải thưởng cuộc thi và giải thưởng học thuật

Nhiều trường và nhiều tổ chức có giải thưởng cho sinh viên: cuộc thi khởi nghiệp, thi nghiên cứu, thi lập trình, giải thưởng của khoa.

Hai điều cần lưu ý:

• Về thuế: tiền thưởng thường là thu nhập chịu thuế.
• Về quy định làm việc: đây là chỗ cần thận trọng. Nếu khoản tiền thực chất là thù lao cho việc bạn làm cho một tổ chức, nó có thể bị xem là làm việc chứ không phải giải thưởng. Cuộc thi mở và có ban giám khảo thì khác với việc một công ty trả tiền cho sản phẩm bạn làm.

Trước khi nhận một khoản đáng kể từ một tổ chức bên ngoài, hỏi văn phòng sinh viên quốc tế.

Tiền hỗ trợ đi hội nghị và nghiên cứu

Các khoản hoàn chi phí đi lại, ăn ở khi đi hội nghị thường được xử lý như hoàn chi phí chứ không phải thu nhập, nếu bạn nộp chứng từ và khoản đó không vượt chi phí thực tế.

Cách làm đúng: giữ mọi hoá đơn, nộp theo quy trình của trường, và không nhận tiền mặt không chứng từ.

Tiền gia đình gửi từ Việt Nam

Tiền gia đình chuyển sang để chi trả học phí và sinh hoạt không phải thu nhập của bạn và không chịu thuế thu nhập ở Mỹ.

Nhưng có hai điều nên biết:

• Có quy định về việc báo cáo tài khoản ở nước ngoài nếu bạn có tài khoản ở Việt Nam vượt một ngưỡng nhất định. Ngưỡng này khá cao và phần lớn sinh viên không chạm tới, nhưng nghiên cứu sinh có gia đình hoặc người có tài sản thì nên tìm hiểu.
• Giữ chứng từ chuyển tiền. Nó hữu ích khi cần chứng minh nguồn tiền trong các thủ tục về sau.

Học bổng từ chính phủ Việt Nam hoặc tổ chức Việt Nam

Khoản này được chi trả từ Việt Nam và thường không qua hệ thống trả lương của trường Mỹ. Cần lưu ý:

• Vẫn có thể phát sinh nghĩa vụ khai báo ở Mỹ tuỳ tính chất khoản tiền.
• Nhiều học bổng loại này có điều kiện ràng buộc về nước sau khi tốt nghiệp. Đọc kỹ hợp đồng, vì nó định hình kế hoạch nhiều năm sau đó.
• Trường Mỹ vẫn cần biết về khoản này khi cấp hồ sơ nhập học, vì nó tính vào phần chứng minh tài chính.

Hiệp định thuế

Như đã nói ở bài về khai thuế, hiệp định giữa Việt Nam và Hoa Kỳ có thể cho miễn hoặc giảm thuế với một phần học bổng, trợ cấp nghiên cứu và tiền lương, tuỳ hoàn cảnh.

Muốn áp dụng thì phải nộp mẫu khai cho bộ phận nhân sự hoặc bộ phận tài chính của trường, và nên làm ngay khi bắt đầu nhận thu nhập. Áp dụng từ đầu dễ hơn nhiều so với đòi hoàn lại sau.

Ba việc nên làm

• Hỏi rõ bản chất mỗi khoản tiền khi được cấp: đây là học bổng, tiền công, hay hoàn chi phí. Câu trả lời quyết định cách xử lý thuế.
• Giữ mọi giấy tờ liên quan tới tiền trong một thư mục, cả bản giấy và bản quét.
• Dự phòng cho thuế. Nếu bạn nhận một khoản chịu thuế mà chưa bị khấu trừ, hãy để riêng một phần ra, vì tới kỳ khai thuế bạn sẽ phải nộp.

Câu hỏi thường gặp