Một trong những va chạm đầu tiên của người Việt mới sang là ở quầy thanh toán: món hàng ghi mười đô la, hoá đơn ra hơn mười đô la. Đây không phải nhầm lẫn mà là cách niêm yết giá tiêu chuẩn ở Mỹ: giá trên nhãn là giá chưa gồm thuế.
Thuế bán hàng
Mỹ không có một mức thuế bán hàng chung toàn quốc. Mỗi bang tự quy định, và nhiều nơi thành phố hoặc quận còn cộng thêm phần của mình. Kết quả là mức thuế thực tế khác nhau không chỉ giữa các bang mà còn giữa hai thành phố trong cùng một bang.
Vài điều đáng biết:
- Một số bang không thu thuế bán hàng, và đây là điều người ở gần ranh giới bang hay tận dụng khi mua đồ giá trị lớn.
- Nhiều bang miễn thuế cho thực phẩm tươi mua ở siêu thị, nhưng vẫn thu với đồ ăn chế biến sẵn và đồ uống. Vì vậy cùng một cửa hàng, hộp rau và hộp cơm nóng có thể chịu hai cách tính khác nhau.
- Một số bang miễn thuế cho thuốc kê đơn và cho một số loại quần áo.
- Có những dịp miễn thuế trong năm ở một số bang, thường quanh mùa tựu trường, áp cho quần áo và đồ dùng học tập.
Hệ quả thực tế khi lập ngân sách
Quy tắc đơn giản: khi ước tính chi tiêu, cộng thêm khoảng mười phần trăm vào mọi con số giá bạn nhìn thấy. Ở nơi có thuế cao thì hơn, ở nơi không có thuế thì không cần, nhưng lấy mười phần trăm làm mặc định thì hiếm khi thiếu.
Những khoản cộng thêm khác
Thuế bán hàng không phải thứ duy nhất làm giá cuối cùng khác giá quảng cáo.
Hoá đơn điện thoại và internet. Giá gói quảng cáo thường chưa gồm các loại phí và thuế viễn thông. Hoá đơn thực tế có thể cao hơn mười tới hai mươi phần trăm so với con số quảng cáo. Khi so hai nhà mạng, nên hỏi thẳng tổng tiền phải trả mỗi tháng.
Vé máy bay. Giá hiển thị ở bước đầu thường chưa gồm phí hành lý ký gửi, phí chọn chỗ, và ở một số hãng giá rẻ thì cả hành lý xách tay cỡ lớn. Giá cuối có thể khác rất nhiều giữa hai hãng cùng hiển thị một mức giá ban đầu.
Khách sạn. Ngoài thuế lưu trú còn có thể có phí tiện ích hằng đêm, phí đỗ xe. Đọc phần chi tiết giá trước khi đặt.
Thuê nhà. Giá thuê quảng cáo có thể chưa gồm phí rác, phí nước, phí quản lý, phí chỗ đỗ xe, phí nuôi thú cưng. Hỏi rõ tổng tiền phải trả mỗi tháng trước khi ký.
Vé sự kiện. Phí dịch vụ của nền tảng bán vé thường đáng kể và chỉ hiện ở bước cuối.
Một cách nhìn cho đỡ bực
Người Mỹ cũng phàn nàn về chuyện này, và có những đợt vận động để buộc niêm yết giá trọn gói. Nhưng thực tế hiện nay vẫn là giá hiển thị thấp hơn giá phải trả, ở gần như mọi loại giao dịch.
Cách thích ứng: hình thành thói quen hỏi tổng tiền cuối cùng là bao nhiêu, thay vì đọc giá niêm yết. Câu hỏi này bình thường ở Mỹ và không ai thấy khó chịu khi bị hỏi.
Vài mẹo tiết kiệm liên quan
- Mua thực phẩm tươi thay vì đồ chế biến sẵn vừa rẻ hơn vừa có thể được miễn thuế ở bang bạn ở.
- Tận dụng dịp miễn thuế nếu bang bạn có, nhất là cho đồ dùng học tập và quần áo.
- Với món giá trị lớn, nếu bạn sống gần ranh giới với một bang không thu thuế bán hàng thì chênh lệch có thể đáng kể. Lưu ý là một số bang yêu cầu người mua tự khai thuế cho hàng mua ngoài bang, dù trên thực tế điều này ít được thực thi với món nhỏ.
- Thẻ sinh viên giảm giá được nhiều hơn người ta nghĩ: phần mềm, phương tiện công cộng, rạp chiếu phim, bảo tàng, và một số dịch vụ trực tuyến. Hỏi ở mọi nơi; nhiều chỗ có giảm giá sinh viên nhưng không quảng cáo.
Tóm lại
Ba con số cần phân biệt: giá trên nhãn, giá sau thuế, và giá cuối cùng sau mọi khoản cộng thêm. Ngân sách nên lập theo con số thứ ba. Ai lập theo con số thứ nhất sẽ thấy tháng nào cũng vượt kế hoạch mà không hiểu vì sao.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao giá ở Mỹ khác giá phải trả?
Vì giá niêm yết là giá chưa gồm thuế bán hàng. Mỹ không có mức thuế chung toàn quốc; mỗi bang tự quy định và nhiều thành phố còn cộng thêm phần của mình.
Nên cộng bao nhiêu phần trăm khi ước tính chi tiêu?
Khoảng mười phần trăm là mức mặc định an toàn. Ở nơi thuế cao thì hơn, ở bang không thu thuế bán hàng thì không cần.
Thực phẩm có chịu thuế bán hàng không?
Nhiều bang miễn thuế cho thực phẩm tươi mua ở siêu thị nhưng vẫn thu với đồ ăn chế biến sẵn và đồ uống, nên cùng một cửa hàng có thể có hai cách tính.
Còn khoản nào làm giá cuối khác giá quảng cáo?
Phí viễn thông trên hoá đơn điện thoại, phí hành lý và chọn chỗ của vé máy bay, phí tiện ích của khách sạn, và các loại phí rác, nước, quản lý khi thuê nhà.
Thẻ sinh viên giảm giá được những gì?
Phần mềm, phương tiện công cộng, rạp chiếu phim, bảo tàng và một số dịch vụ trực tuyến. Nhiều nơi có giảm giá sinh viên nhưng không quảng cáo nên nên hỏi.
