Nước Mỹ rộng, và chi phí sống chênh nhau rất xa giữa các vùng. Với du học sinh, điều này quan trọng hơn người ta tưởng: khoản chênh lệch sinh hoạt bốn năm có thể lớn hơn khoản chênh lệch học phí giữa hai trường.
Bức tranh chung theo vùng
Nói theo bậc độ tương đối, không phải con số tuyệt đối:
- Đô thị lớn ven biển đông bắc và tây: đắt nhất, chủ yếu vì nhà ở. Giao thông công cộng tốt nên có thể không cần xe, và đây là khoản bù lại một phần.
- Các thành phố hạng hai: trung bình. Thường có giao thông công cộng ở mức khá, nhà ở dễ chịu hơn nhiều.
- Vùng trung tây và các thị trấn đại học: rẻ. Nhà ở rẻ hơn hẳn, nhưng gần như luôn cần xe.
- Miền nam: nhìn chung rẻ, một số bang không thu thuế thu nhập cá nhân. Đổi lại chi phí điều hoà mùa hè cao và hầu hết nơi cần xe.
Ba biến tạo ra chênh lệch
Nhà ở. Đây là biến lớn nhất và cũng là biến chênh nhau nhiều nhất. Cùng một căn hộ một phòng ngủ, giá thuê giữa một đô thị đắt đỏ và một thị trấn đại học có thể chênh ba lần.
Thuế. Có ba loại thuế ảnh hưởng tới túi tiền hằng ngày: thuế thu nhập của bang, thuế bán hàng, và thuế bất động sản. Một số bang không thu thuế thu nhập; một số bang không thu thuế bán hàng. Với sinh viên, thuế bán hàng là loại cảm nhận rõ nhất vì nó cộng vào mọi lần mua sắm.
Giao thông. Nơi đi bộ và đi xe buýt được thì chi phí đi lại gần bằng không. Nơi bắt buộc có xe thì cộng bốn khoản: xe, xăng, bảo hiểm, bảo dưỡng. Với người trẻ chưa có lịch sử lái ở Mỹ, bảo hiểm xe là khoản nặng.
Cách so hai nơi cho đúng
Có các chỉ số chi phí sinh hoạt được công bố, cho phép so một thành phố với mức trung bình toàn quốc hoặc với một thành phố khác. Dùng chúng để có bậc độ, rồi kiểm lại bằng số liệu thật:
- Tra giá thuê thật quanh trường trên các trang cho thuê.
- Hỏi hội sinh viên Việt Nam ở trường đó: một tháng anh chị chi khoảng bao nhiêu. Đây là nguồn chính xác nhất và ít ai dùng.
- Tra thuế bán hàng của bang và của thành phố đó.
- Kiểm trường có cho đi xe buýt miễn phí bằng thẻ sinh viên không.
Một phép tính đáng làm khi chọn trường
Đặt hai trường cạnh nhau và tính tổng bốn năm, không phải học phí một năm:
| Trường ở đô thị đắt | Trường ở thị trấn rẻ | |
|---|---|---|
| Học phí một năm | Thấp hơn | Cao hơn |
| Nhà ở một năm | Cao hơn nhiều | Thấp |
| Đi lại | Gần bằng không | Cần xe |
| Cơ hội làm thêm và thực tập | Nhiều | Ít |
| Tổng bốn năm | ? | ? |
Kết quả thường làm người ta bất ngờ theo cả hai hướng. Điều quan trọng là tính ra thay vì giả định rằng thành phố lớn luôn đắt hơn về tổng thể.
Cái được của nơi đắt
Nói cho công bằng, chi phí cao thường đi kèm những thứ có giá trị thật:
- Cơ hội thực tập và việc làm nhiều hơn hẳn. Với người định ở lại làm việc, đây là yếu tố quan trọng hơn cả tiền thuê nhà.
- Việc làm thêm trong và ngoài trường nhiều hơn.
- Cộng đồng người Việt lớn, chợ Việt, dịch vụ tiếng Việt.
- Không cần xe, tiết kiệm cả tiền lẫn thời gian và rủi ro.
Cái được của nơi rẻ
- Tiền để dành được nhiều hơn, và với gia đình phải cân đối thì đây là yếu tố quyết định.
- Môi trường tiếng Anh thuần hơn vì ít người Việt, và điều này có tác dụng thật lên khả năng ngôn ngữ trong hai năm đầu.
- Lớp học thường nhỏ hơn ở các trường nhỏ vùng này.
- Nhịp sống chậm, ít áp lực so sánh.
Một lưu ý về việc ước lượng từ xa
Khi ngồi ở Việt Nam đọc các con số, rất khó cảm nhận được khác biệt. Một cách tốt: tìm nhóm sinh viên Việt Nam của đúng trường đó trên mạng xã hội và đọc các bài hỏi về chi phí. Những trao đổi đó cụ thể hơn mọi bài tổng hợp, vì người viết đang sống ở chính chỗ bạn sắp tới.
Câu hỏi thường gặp
Vùng nào ở Mỹ chi phí sinh hoạt rẻ nhất?
Nhìn chung là vùng trung tây và các thị trấn đại học, cùng nhiều nơi ở miền nam. Nhưng những nơi này gần như luôn cần xe, nên phải cộng chi phí đi lại vào.
Chênh lệch sinh hoạt có lớn hơn chênh lệch học phí không?
Ở nhiều trường hợp thì có, nếu tính tổng bốn năm. Vì vậy nên so tổng chi phí bốn năm chứ không chỉ so học phí một năm.
Thuế nào ảnh hưởng tới sinh viên nhiều nhất?
Thuế bán hàng, vì nó cộng vào mọi lần mua sắm. Mức thuế này khác nhau giữa các bang và cả giữa các thành phố trong cùng bang.
Học ở thành phố lớn có lợi gì bù lại chi phí cao?
Nhiều cơ hội thực tập và việc làm, nhiều việc làm thêm, cộng đồng người Việt lớn, và thường không cần xe nên tiết kiệm được cả tiền lẫn thời gian.
Cách nào ước lượng chi phí chính xác nhất từ Việt Nam?
Hỏi trực tiếp hội sinh viên Việt Nam ở chính trường đó về mức chi hằng tháng, kết hợp tra giá thuê thật đang đăng quanh trường.
