Bài tập nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong chương trình ở Mỹ, nhất là các ngành kinh doanh, kỹ thuật và khoa học xã hội. Với nhiều du học sinh, đây là phần khó chịu nhất, và cái khó thường không nằm ở nội dung.
Hai thói quen đối nghịch
Trong lớp học Việt Nam, sự khiêm tốn được đánh giá cao: chờ tới lượt, không cắt lời, không nhận việc quá phần mình, và không nói khi chưa chắc.
Trong nhóm làm việc ở Mỹ, những hành vi đó được đọc rất khác:
| Bạn làm | Người khác hiểu |
|---|---|
| Im lặng chờ được hỏi | Không có ý kiến, hoặc không quan tâm |
| Không nhận việc, chờ phân công | Muốn làm ít |
| Nói chưa chắc lắm trước khi nêu ý | Ý này không đáng tin |
| Gật đầu cho qua khi không hiểu | Đã đồng ý và sẽ làm |
| Không nói khi thấy hướng đi sai | Đồng tình với hướng đó |
Không ai cố ý hiểu sai. Họ chỉ đọc theo quy ước mà họ quen.
Cách tham gia hiệu quả
- Nói sớm trong buổi đầu tiên. Một câu bất kỳ, kể cả chỉ là đồng tình kèm một lý do. Người nói trong mười phút đầu được mặc định là thành viên tích cực suốt phần còn lại.
- Chủ động nhận một phần việc cụ thể. Nói tôi nhận phần này, thay vì chờ được giao. Điều này vừa cho bạn phần việc hợp với mình, vừa định vị bạn là người chủ động.
- Bỏ các từ hạ thấp ý kiến của mình. Thay vì mở đầu bằng em không chắc nhưng, hãy nêu thẳng ý rồi nói lý do.
- Khi không hiểu thì hỏi lại ngay. Câu cho mình hỏi lại chỗ này là câu bình thường trong mọi cuộc họp ở Mỹ.
- Tóm tắt lại cuối buổi. Nhận việc tóm tắt ai làm gì, hạn khi nào, rồi gửi vào nhóm chat. Việc này nhỏ nhưng nó biến bạn thành người điều phối, và nó rất được đánh giá cao.
Nhận vai trò nào
Nếu ngôn ngữ còn là rào cản, có những vai trò vẫn cho bạn đóng góp lớn mà không phụ thuộc vào việc nói nhanh:
- Xử lý dữ liệu và phân tích.
- Làm slide và tài liệu.
- Ghi biên bản và theo dõi tiến độ.
- Kiểm chất lượng: rà lỗi, kiểm nguồn, kiểm số liệu.
Nhưng đừng để mình luôn ở vai trò không phải nói. Nhiều môn có phần thuyết trình bắt buộc và tính điểm cá nhân, nên tập dần từ những buổi nhỏ là cách chuẩn bị tốt.
Khi có người không làm việc
Tình huống phổ biến ở mọi trường. Cách xử lý được coi là đúng mực:
- Nói trực tiếp với người đó trước, riêng, cụ thể: phần này đến hạn ngày mai, bạn có cần hỗ trợ gì không.
- Ghi lại bằng văn bản. Mọi phân công và hạn nên nằm trong nhóm chat hoặc tài liệu chung, không chỉ nói miệng.
- Nếu không chuyển biến, báo giảng viên sớm, kèm bằng chứng. Báo trước hạn nộp hữu ích hơn nhiều so với than phiền sau khi đã có điểm.
- Đừng lặng lẽ làm hộ phần của họ. Đây là phản xạ tự nhiên của nhiều sinh viên Việt, và nó vừa hại bạn vừa không giải quyết gì.
Đánh giá chéo
Nhiều môn có phần sinh viên đánh giá lẫn nhau trong nhóm, và điểm đó ảnh hưởng tới điểm cá nhân. Hai điều cần biết:
- Đánh giá trung thực. Cho điểm cao cho người không làm gì là làm hỏng cơ chế và thiệt cho chính bạn.
- Bạn cũng đang được đánh giá. Đây là lý do nữa để tham gia rõ ràng và có ghi nhận, chứ không chỉ âm thầm làm phần của mình.
Thuyết trình nhóm
- Chia phần đều và tập trước. Người Mỹ thường tập ít, nhưng bạn nên tập nhiều hơn nếu tiếng Anh chưa thật trôi chảy.
- Viết ra phần của mình rồi tập nói, nhưng đừng đọc thuộc lòng. Nói theo ý, có ghi chú, nghe tự nhiên hơn.
- Chuẩn bị cho phần hỏi đáp. Đây là phần khó nhất; nghĩ trước ba câu người ta có thể hỏi.
- Nói chậm. Người nghe ưu tiên hiểu được hơn là nghe nhanh. Nói chậm và rõ hiệu quả hơn nhiều so với cố nói nhanh cho giống người bản xứ.
Một điều đáng nói
Kỹ năng làm việc nhóm theo kiểu này là một trong những thứ có giá trị nhất mà du học mang lại, kể cả khi bạn về Việt Nam. Nó khó chịu trong học kỳ đầu, nhưng nó là kỹ năng chuyển giao được và nhà tuyển dụng nhận ra ngay.
Vì vậy đáng đầu tư vào nó một cách có ý thức, thay vì chịu đựng cho qua môn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sinh viên Việt hay bị coi là thụ động trong nhóm?
Vì các hành vi được coi là khiêm tốn ở Việt Nam như im lặng chờ được hỏi hay chờ phân công lại được đọc là không có ý kiến hoặc muốn làm ít.
Làm sao để tham gia hiệu quả ngay từ đầu?
Nói một câu bất kỳ trong mười phút đầu buổi họp, chủ động nhận một phần việc cụ thể, và nhận việc tóm tắt ai làm gì hạn khi nào rồi gửi vào nhóm chat.
Có thành viên không làm việc thì xử lý thế nào?
Nói trực tiếp và cụ thể với người đó trước, ghi mọi phân công bằng văn bản, và nếu không chuyển biến thì báo giảng viên trước hạn nộp kèm bằng chứng.
Tiếng Anh chưa tốt thì nên nhận vai trò gì?
Xử lý dữ liệu, làm tài liệu, ghi biên bản, kiểm chất lượng. Nhưng đừng để mình luôn ở vai trò không phải nói, vì nhiều môn có phần thuyết trình tính điểm cá nhân.
Đánh giá chéo trong nhóm có quan trọng không?
Có, vì nó ảnh hưởng tới điểm cá nhân. Nên đánh giá trung thực, và nhớ rằng chính bạn cũng đang được đánh giá.
