Đây là một trong những điều gây hụt hẫng nhất trong năm đầu. Người Mỹ nhìn chung thân thiện, cởi mở, dễ bắt chuyện. Nhưng nhiều du học sinh sau một học kỳ nhận ra mình vẫn chưa có ai để rủ đi ăn tối.
Không phải bạn có vấn đề gì. Cơ chế hình thành quan hệ ở đây khác, và hiểu nó giúp bớt hụt hẫng.
Vì sao thân thiện không đồng nghĩa với thân
Ở Mỹ, mức độ thân thiện ban đầu rất cao: chào hỏi, cười, hỏi han, trò chuyện tự nhiên với người lạ. Đây là chuẩn mực xã hội, không phải tín hiệu của quan hệ cá nhân.
Người Việt dễ đọc nhầm tín hiệu này. Ở Việt Nam, một người nói chuyện cởi mở như vậy với bạn thường là đang muốn thân. Ở Mỹ thì đó chỉ là cách người ta cư xử với mọi người.
Tình bạn thật hình thành chậm hơn, và nó cần một thứ: sự lặp lại.
Cơ chế: quan hệ hình thành từ việc gặp lại nhiều lần
Quan sát này khá nhất quán: bạn bè ở Mỹ hình thành từ những bối cảnh mà bạn gặp cùng một nhóm người, đều đặn, trong nhiều tuần.
Một buổi tiệc gặp năm mươi người cho bạn năm mươi cuộc trò chuyện dễ chịu và không ai cả. Một câu lạc bộ gặp mỗi tuần một lần trong ba tháng cho bạn hai ba người bạn thật.
Hệ quả thực tế: thay vì cố gắng gặp nhiều người, hãy chọn hai tới ba hoạt động cố định và đi đều.
Những nơi có sự lặp lại
- Câu lạc bộ sinh viên. Mỗi trường có hàng chục tới hàng trăm. Hội chợ câu lạc bộ diễn ra vào tuần đầu học kỳ; đi và đăng ký hai ba cái.
- Thể thao nội bộ. Các giải phong trào trong trường, không cần giỏi, chia theo trình độ. Đây là môi trường kết bạn hiệu quả nhất vì có mục tiêu chung và gặp nhau hằng tuần.
- Nhóm học của môn khó. Cùng vượt qua một môn nặng tạo ra quan hệ bền.
- Công việc trong trường. Đồng nghiệp ở thư viện hay nhà ăn gặp nhau mỗi ca.
- Ký túc xá. Tầng của bạn có sinh hoạt chung; đi dự.
- Hoạt động tình nguyện.
- Nhóm theo sở thích ngoài trường: lớp nhảy, nhóm leo núi, nhóm chơi cờ, nhóm nhiếp ảnh.
Rào ngôn ngữ, nói thẳng
Đây là rào thật, không phải cái cớ. Theo kịp một cuộc trò chuyện nhóm bằng ngôn ngữ thứ hai, với từ lóng, tham chiếu văn hoá và tốc độ nhanh, khó hơn nhiều so với nghe giảng.
Vài cách xử lý:
- Nói chuyện một đối một trước. Dễ hơn nhóm rất nhiều, và một người bạn một đối một sẽ kéo bạn vào nhóm của họ.
- Thừa nhận thẳng. Câu như tiếng Anh của mình đang cải thiện, bạn nói chậm hơn chút được không thường nhận được phản hồi rất tích cực.
- Chọn hoạt động ít phụ thuộc lời nói: thể thao, nấu ăn, leo núi, chơi nhạc. Ở đó bạn tham gia được ngay cả khi chưa nói trôi chảy.
- Chấp nhận giai đoạn nghe nhiều hơn nói. Sau vài tháng nó tự đổi.
Bạn người Việt và bạn quốc tế
Có một cuộc tranh luận quen thuộc: nên chơi với người Việt hay tránh để tiếng Anh tiến nhanh.
Thực tế cả hai đều cần, và với vai trò khác nhau:
- Bạn người Việt là chỗ dựa trong những tháng đầu, là nơi bạn không phải dịch cảm xúc của mình sang ngôn ngữ khác, và là nguồn thông tin thực tế về mọi thứ.
- Bạn quốc tế khác thường là nhóm dễ thân nhất, vì họ cũng mới, cũng đang tìm bạn, và cũng đang vật lộn với ngôn ngữ.
- Bạn người Mỹ mở ra hiểu biết về văn hoá bản địa và mạng lưới lâu dài, nhưng thường mất nhiều thời gian hơn.
Cách cân bằng hay được khuyên: giữ liên hệ với cộng đồng Việt, nhưng đừng để nó là toàn bộ đời sống xã hội. Cụ thể: tham gia ít nhất một hoạt động mà bạn là người Việt duy nhất.
Vài việc cụ thể trong tháng đầu
- Dự hội chợ câu lạc bộ và đăng ký ba cái, rồi đi đủ ba buổi đầu trước khi quyết bỏ cái nào.
- Đăng ký một giải thể thao phong trào, kể cả môn bạn chưa chơi bao giờ.
- Nói chuyện với hai người ngồi cạnh trong mỗi lớp trong tuần đầu.
- Nhận mọi lời mời trong tháng đầu, kể cả khi mệt.
- Chủ động đề xuất một việc cụ thể: rủ đi ăn trưa sau lớp, rủ học chung trước kỳ thi.
Điểm cuối quan trọng nhất. Ở Mỹ, người ta chờ bạn chủ động và không coi đó là thiếu tế nhị. Rất nhiều tình bạn không hình thành chỉ vì cả hai bên đều chờ bên kia mở lời.
Một lời trấn an
Học kỳ đầu cô đơn là chuyện gần như ai cũng trải qua, kể cả sinh viên Mỹ từ bang khác tới. Điều này không nói gì về bạn, và nó thay đổi. Phần lớn người nhìn lại đều thấy mọi thứ khác hẳn từ học kỳ thứ hai trở đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người Mỹ thân thiện mà vẫn khó kết bạn?
Vì mức thân thiện ban đầu là chuẩn mực xã hội chứ không phải tín hiệu quan hệ cá nhân. Tình bạn thật hình thành chậm hơn và cần sự lặp lại.
Cách hiệu quả nhất để kết bạn là gì?
Chọn hai tới ba hoạt động cố định và đi đều trong nhiều tuần. Gặp cùng một nhóm người đều đặn tạo ra quan hệ, còn gặp nhiều người một lần thì không.
Tiếng Anh chưa tốt thì kết bạn thế nào?
Bắt đầu bằng trò chuyện một đối một vì dễ hơn nhóm nhiều, chọn hoạt động ít phụ thuộc lời nói như thể thao hay nấu ăn, và nói thẳng rằng bạn đang cải thiện tiếng Anh.
Có nên tránh chơi với người Việt để tiếng Anh nhanh hơn không?
Không nên tránh, nhưng đừng để đó là toàn bộ đời sống xã hội. Một cách cân bằng là tham gia ít nhất một hoạt động mà bạn là người Việt duy nhất.
Học kỳ đầu thấy cô đơn có bình thường không?
Rất bình thường, kể cả với sinh viên Mỹ từ bang khác tới. Phần lớn người nhìn lại đều thấy mọi thứ khác hẳn từ học kỳ thứ hai.
